1143 nolu Hadis’in
İzahı:
Bu hadisi Buhari, Nesai
ve İbni Mace -Kitabu's-Savm» da tahric etmişlerdir.
Nesaî onu birçok
tarîklerden rivayet etmiştir. Bunlardan Ebû'd-Derdâ, (Radiyallahû anh) rivayetinde
şöyle denilmektedir . «Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) :
— Yâ Ebâ Derda, Başka
günlerde orucu bırakıp da yalnız cuma gunünda tutma. Başka gecelerde nafile
namazı bırakıp da yalnız cuma gecesi kılma,» buyurdular.
Nesai'nin Huzeyfetü'l-Bariki
tarikiyle Cünadetü'l-Ezdî'den rivayet ettiği bir hadîsde beyân edildiğine göre:
«Resûlullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem)'in huzuruna sekizinci Cünâde olmak üzere bir cuma akşamı 8
kişi girmişler. Nebi (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) kendilerine yemek ikram
ederek:
— Yeyin, buyurmuşlar. Onlar
— Biz oruçluyuz, demişler. Resûlullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem) :
— Dün oruç tuttunuz mu? diye sormuş,
— Hayır, cevabını vermişler,
— Yârın oruç tutacak mısınız? demiş, yine :
— Hayır cevâbını
vermişler. Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem);
— öyle ise îtar edin, buyurmuşlar.»
Gerçi Tirmizî'nin
rivâyet ettiği bir hadisde:
«Resûlullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem) her ayın başında öç gün oruç tutar. Cuma günü nâdir»n oruçsuz
bulundu.» denilmiştir.
Tirmizî bu hadisin
hassen garib olduğunu söylemiştir.
İbni Ebî Şeybe dahî Hz.
Abdullah b. Ömer'in
«Ben, Resulullah
(Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'i hiç bir cuma günü oruçsuz görmedim.» dediğini,
İbni Abbâs (Radiyallahû anh)'in da aynı sözü söylediğini rivayet etmişdir.
Zahire bakılırsa bu
rivayetler babımız hadîslerine muarız gibi görünürlerse de, hakikatte
aralarında muarıza yoktur. Çünkü Tirmizî ile îbni Ebî Şeybe'nin rivayet
ettikleri hadîslerde Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in yalnız cuma
günü oruç tuttuğuna delâlet yoktur.
Resûlullah (Sallallahu
Aleyhi ve Sellem)'in münferiden Cuma günü oruç tutmaktan nehiy buyurmasına
bakılırsa kendisinin cuma günü ile birlikte başka bir günde oruç tuttuğu
anlaşılır. Zira Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem)'in fi'li başka emri
başka olamaz.
Emrinin fiiline muhalif
olduğu sahih rivayetle anlaşılırsa o zaman ya nesih yahut tahsis vaki olur.
Burada böyle bir şey yoktur.
Ulemâ münferiden cuma günü
oruç tutmanın caiz olup olmadığında ihtilâf etmişlerdir. Şöyle ki:
1) Cuma günü oruç tutmak
mutlak surette mekruhtur, İbrahim Nehai, Şa'bi, Zühri ve Mücahidin meshepleri
budur. Mezkûr kavil Hz. Ali (Radiyallahû anh)'dan rivayet olunmuştur. Bu kavli Ebû
Ömer İbni Abdilberr, îmam Ahmed ile İshâk'dan da rivayet etmiştir.
Ebû Hureyre, Selmanı
Fârisi ve Ebû Zerr (Radiyallahû anh) hazeratı dahi Cuma günü oruç tutmayı kerih
görmüş, onu bayram gününe benzetmişlerdir.
Filhakika sahih bir
hadisde «Resûlullah (Sallallahu Aleyhi ve Sellem): «Bu gün Allah'ın bayram
olarak meşru kıldığı bir göndür.» buyurmuştur.
2) Cuma günü oruç tutmak
mutlak surette mubahdır. Bu kavil îbni Abbâs (Radiyallahu anh) ile Muhammd b.
Münkedir'den rivayet olunmuştur.
imam Mâlik ile İmam
A'zam'ın ve Hanefiiler'den îmam Muhammed'in mezhepleri budur.
îmam Mâlik: «îlim ve
fıkıh ehlinin ve kendilerine uyulan imamların hiç bîrinden Cuma günü oruç
tutmanın nehyediidiğini duymadım. O gün oruç tutmak güzel bir işdir.» demiştir.
3) Yalnız Cuma günü oruç
tutmak mekruhtur. Fakat onunla birlikte bir gün evvel yahut bir gün sonra oruç
tutulursa kerahet kalmaz.
Sahabe-i kiram'dan Hz.
Ebü Hureyre ile Tabiîn'den Muhammed b. Sirin, Tavus ve Hanefiîler'den îmam Ebû
Yûsüf'un kavilleri budur.
îmam Şâfiî'nin bir
rivayete göre bunu caiz gördüğü, diğer bir
Nevevî'nin beyanına göre
Şâfiiyye ulemasının cumhuru rivayete göre mekruh addettiği anlaşılmıştır.
Cuma günü oruç tutmanın
kerahetine kaaildirler. Mâlikiler'den İbnü'l-Arabî dahi bu kavli sahih
bulmuştur.
4) Kaadî İyâz,
Dâvudî'nin : «Cuma günü oruç tutmak âncak günü kollayıp da hassaten oruç
tutanlar hakkında nehyedilmiştir. O günle birlikte başka bir gün de oruç tutan
bu nehiyden hariçtir...» dediğini rivayet etmiş ve bu kavli tercih eder
görünmüştür.
5) Cuma günü oruç tutmak
haramdır. Ancak ondan bir gün önce veya sonra oruç tutmak yahut bir gün oruç
tutup bir gün tutmamayı adet edinen kimsenin oruç günü cumaya tesadüf etmek
suretiyle o gün oruç tutmasında beis yoktur.
Zahirîler'den îbni
Hazm'in mezhebi budur.
Ulemâ buradaki nehyin
hikmeti hususunda da ihtilâf etmişlerdir.
1) Nevevî'nin ulemanın
naklen beyanına göre Cuma günü dua, zikir, ibadet, gusül, namaza erken gitmek, namazı
beklemek, hutbeyi dinlemek v.s. gibi ibâdetler günü olduğu için o gün oruç
tutmayarak bu ibâdetler için zinde ve neşâtlı kalmak müstehab görülmüştür.
2) Cuma günü orucun
nehyedilmesî bayram olduğu içindir. Bayram günü oruç tutmak caiz değildir.
3) Cuma günü oruç tutmak
o günün ta'zimi hususunda mübalağa göstererek gitmeye düşülecek endişesiyle
nehyedilmiştir.
4) Orucun nehyedilmesi
onun farz kılındığı itikaad edilir endişesindendir.
5) Cuma günü oruç
tutmak, devamlı surette tutulursa farz kılınacağı endişesi ile nehiy
buyurmuştur.
6) Hırıstiyanlar'a
muhalefet için rehiy buyurulmuştur. Ulemadan bazılarına göre bu babda en doğru
kavil şu iki hadîse muvafık olandır:
a) Hâkim, Hz, Ebû
Hüreyre'den merfûan : «Cuma günü bayram günündür. Bayram gününüzü oruç günü
yapmayın. Ancak ondan bir gün evel veya sonra oruç tutarsanız o başka.»
hadîsini rivayet etmiştir.
b) İbni Ebi Şeybe'nin
güzel bir isnâdla Hz. Ali (Radiyallahû anh)'dan tahıic ettiği bir hadisde
«Sizden biriniz ay
içersinde nafile oruç tutacaksa Perşembe günü tutsun. Cuma günü oruç tutmasın.
Çünkü o gün yeyip içme ve zikir günüdür.» buyurulmuştur.